Łemkini Anasta ze wsi Pielgrzymka

„Ktokolwiek czuje się Łemkiem – jest nim. Ktokolwiek się nim nie czuje – choćby z rodziców Łemków się urodził – nie jest nim”. Krótka fotoopowieść o grupie etnicznej, która dała światu Nikifora, Jerzego Nowosielskiego i Andy’ego Warhola.

Anasta (Anastazja) Chomiak (86 lat) przed domem łemkowskim we wsi Pielgrzymka. Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Dawniej Rusnacy, Czuchońcy, Kurtaki. Dziś – po prostu Łemkowie. Jest ich niespełna 6 tysięcy wśród obywateli Polski. I liczba ta ciągle maleje.

Łemkini Anasta Chomiak ma 86 lat. Mieszka w starej, drewnianej, łemkowskiej chyży pod numerem 74. Łemkowskie chyże to już zabytki.

Anasta (Anastazja) Chomiak (86 lat) przed domem łemkowskim. Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Początkowo Łemkowie trudnili się pasterstwem i przemieszczali wraz ze swoimi stadami owiec między górami i dolinami – w zależności od pory roku. Później ta tradycja stopniowo zaczęła zanikać na rzecz osiedlania się na stałe w jednym miejscu i o wiele wygodniejszego wspólnego pędzenia stad z całych wsi w góry na okres wiosny i lata.

Kura pani Anasty też mieszka pod numerem 74.

Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Tradycyjna obrzędowość i zwyczaje Łemków – w tym ludowe pieśni, stroje, sposoby spędzania wolnego czasu – zaczęły stopniowo zanikać, ustępując miejsca pierwiosnkom nowoczesności.

Poniżej Łemko w sieni domu. Maj 2012 roku. Wieś Olchowiec. Znana głównie z kermeszy łemkowskich. Z okazji odpustu na św. Mikołaja do Olchowca przyjeżdżają Łemkowie z Polski i nie tylko. Tu znajduje się również greckokatolicka Cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja.

Olchowiec, 18.05.2012. Portret Łemka w sieni domu. Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Łemkowie trudnili się również zanikającymi obecnie zawodami – byli gonciarzami, bednarzami, maziarzami, łyżkarzami czy dziegciarzami. Kobiety zajmowały się tkactwem. Na Łemkowszyźnie pełno było również ośrodków kamieniarskich, w których z miejscowego piaskowca wytwarzano np. kamienie młyńskie lub osełki.

Poniżej twórca ludowy Kazimierz Stachurski ze wsi Pielgrzymka (województwo podkarpackie). Pan Kazimierz ma 59 lat  i wyplata koszyki. Pielgrzymka słynie z najpiękniejszych koszy łemkowskich

Pielgrzymka, 22.05.2012. Kazimierz Stachurski ur. 1953 r. Twórca ludowy wyplatąjacy koszyki. Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Na poniższym zdjęciu nabożeństwo wieczorne – tzw. wieczernia – w greckokatolickiej cerkwi Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja z 1934 r.

Cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja. Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Poniżej cmentarz łemkowski w Polanach…

Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

… i krzyż łemkowski

Fot. Andrzej Sidor/Agencja FORUM

Wytwarzanie dziegciu (stosowało się go w ludowej medycynie), mazi drzewnej, a także trudnienie się szklarstwem, było charakterystyczne dla osób, które prowadziły wędrowny tryb życia.

Poniżej Roman Penkala – łemkowski dziegciarz ze wsi Bielanka lub po prostu Бiлянка (województwo małopolskie). Celowo przywołuję tu alternatywną wersję nazwy, bo mieszkańcy Bielanki – jako pierwsi – wywalczyli zgodę na stosowanie podwójnego polsko-łemkowskiego określenia w 2008 roku.

Roman Penkala pokazuje "plecak" dziegciarski. Fot. Andrzej Sidor/FORUM

Na ostatnim zdjęciu cerkiew greckokatolicka Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Olchowcu. Co ciekawe, służy katolikowm dwóch obrządków – zarówno greckokatolickiego, jaki i rzymskokatolickiego.

Fot. Andrzej Sidor/FORUM

Źródła:

Łemkowie w Krynicy (Krynica.pl)

Lemko.org

Mniejszości etniczne w Polsce – Łemkowie (Lemko.pl)

Agencja FORUM (zdjęcia)

Polecam:

Piotr Pytlakowski, Cmentarz wykarczują z pamięci i naród zginie