Steven Gregory, "Paparazzi" (1996). Fot. sculpture.org.uk

Nieważne, czy mamy do czynienia z grupą ludzi czy ze stadem ptaków lub bydła – takie zbiorowości, w których kumuluje się siła, niosą ze sobą niepokój i nikłe szanse jednostki, która staje z nimi w konfrontacji.

Danny Lane, "Stairway" (2007). Fot. sculpture.org.uk

Wykonana z brązu parada antropomorficznych kamer na nienaturalnie długich, kondorowatych nogach (zdjęcie powyżej) wzbudza z jednej strony odrazę i przywołuje obrazy z horrorów, a z drugiej jest odrobinę karykaturalna. To wykoślawiony do granic możliwości portret paparazzich – migawka z horroru oglądanego codziennie przez gwiazdy czerwonego dywanu, srebrnego ekranu i szorstkich tabloidów.

Błyszczące spojrzenie soczewek starych aparatów fotograficznych i kamer, ich oko chciwie penetrujące otoczenie, podkreślają niecne zamiary obdarcia ofiary z prywatności.

Kolejnym skarbem brytyjskiej rzeźby współczesnej są „schody do nieba” wykonane przez Danny’ego Lane (zdjęcie po lewej).

Ich czytelny i symboliczny wydźwięk prowadzi w stronę skojarzenia z dosłownym muzycznym odpowiednikiem w wykonaniu Led Zeppelin lub meksykańską komedią z połowy lat 50 ubiegłego stulecia („Subida al cielo”).

Lane wykonał kolejną reinkarnację utartej zbitki słownej. W jego wykonaniu schody do nieba to metafora życiowej, śliskiej ścieżki.

Dzięki zastosowanym materiałom wydaje się, że po schodach płynie woda. Wraz ze zmianą natężenia światła słonecznego, szklana powierzchnia odbija promienie słoneczne, tworząc z rzeźby połyskującą konstrukcję.

Tony Cragg, "I'm alive". Fot. sculpture.org.uk

Tony Cragg to kolejny rzeźbiarz, którego biorę pod lupę – wraz z jego obłą, przecinającą powietrze wijącą się bryłą rzeźbą „I’m Alive”.

Rzeźba „I’m Alive” wykonana z nierdzewnej stali jest metaforą ruchu i witalności i perfekcyjnym odbiciem tytułu (i przy okazji perfekcyjnym odbiciem scenografii, w jakiej się znajduje).

Steve Dilworth, "Venus Stone" (2008). Fot. sculpture.org.uk

Jest prosta, a jej poskręcany korpus – mimo skomplikowanej formy i lustrzanej powierzchni – jest bardzo naturalny.

„Venus Stone” (po lewej) to rzeźba wykonana z czarnego chińskiego granitu. Ma w Polsce swoją starszą siostrę, oficjalnie funkcjonującą pod nazwą Pomnika Czynu Rewolucyjnego, a nieoficjalnie… (poszukajcie w sieci wpisując „to nie kit żaden, ani żadna lipa”).

Okryta niesławą siostra „Kamienia Venus” znajduje się w samym centrum Rzeszowa.

„Venus Stone” przywodzi na myśl inną, kojarzoną z płodnością figurę – Wenus z Willendorfu (z okresu paleolitu) – ten słynny obraz płodności ze schematyczną twarzą i podkreślonymi udami, brzuchem i piersiami – atrybutami kobiety-matki.

Zobacz, jak wygląda Wenus z Willendorfu.

Wracamy na chwilę to Tony’ego Cragga. Znalazłam drugą rzeźbę („Spill”), na którą warto zwrócić uwagę.

Zanim artysta trafił do Wimbledon College of Art, pracował jako asystent w laboratorium w Liverpoolu.

To doświadczenie odbiło się w wielu jego pracach, w których pełnymi garściami czerpał z „laboratoryjnej geometrii”.

I tak w rzeźbie „Spill” (poniżej) wykorzystał kolbę, element tzw. łaźni laboratoryjnej (naczynia do podgrzewania lub chłodzenia cieczy). Naczynie to – pozbawione niezbędnej podstawy – wywróciło się, a zawartość wyciekła na ścieżkę, po której chodzą odwiedzający to miejsce spacerowicze.

Tony Cragg, "The Spill". Fot. sculpture.org.uk

W normalnych, laboratoryjnych warunkach miska wypełniona medium grzejnym powinna się znajdować w metalowych uchwytach nad palnikiem Bunsena - tak, by zawartość mogła zostać odpowiednio podgrzana. Tu artysta zachował się niezgodnie z zasadami BHP, narażając na zbyt namacalny kontakt ze sztuką przypadkowych przechodniów.

Prace Cragga są pełne igraszek z różnymi rodzajami rzeczywistości i ta rzeźba nie jet wyjątkiem.

Ralph Brown, "La Sposa" (1999). Fot. sculpture.org.uk

„La Sposa” wykonana przez Ralpha Browna (po lewej) wydaje się być młoda kobietą, ukrywającą nagie ciało pod białym materiałem. Ten akt – dzięki zastosowaniu sprytnej przykrywki – jest bardziej zmysłowy, niż mógłby być w wersji dosłownej. Przywodzi na myśl częściowo okryte akty Tycjana i Rubensa lub greckie i rzymskie rzeźby antyczne.

W lesie wydaje się być nimfą, widmem, reminiscencją człowieka…

Od poetyckiej metafory pozwolę sobie przeskoczyć to mniej subtelnego, bo realistycznego obrazu – psychologicznego portretu bywalców pubu.

Rzeźby Paula Daya niezmiennie opowiadają o masach – gromadach ludzi krążących jak sępy wokół swoich przyjemności. To trafne studia psychologii społecznej.

W „Sunday Sport” Day przedstawił zatłoczony lokal z widownią pijących, których wzrok skupiony jest na telewizorze.

Pub jest widziany z góry, a pijący napawają się chwilą wytchnienia. Rozemocjonowani mężczyźni wśród znudzonych kobiet, kufle pełne kwiatów chmielu, powietrze ciężkie od papierosowego dymu. I to wszystko czuje się w rzeźbie Paula Daya.

To studium ludzkiej natury, karykatura, pamflet… Ale z pewnością Day nie nadaje swojej scenie rysów kreskówki. Skupia się na detalach i realistycznie oddaje postaci.

Rzeźba nawiązuje do sztuki XIX wieku, ale temat jest bardzo współczesny. To jak zdjęcie z niejednego brytyjskiego pubu.

Paul Day, "Sunday Sport" (2001). Fot. sculpture.org.uk

I jeszcze kilka przykładów:

Sean Henry, "Lying man" (2004), fot. sculpture.org.uk

Wendy Taylor, "Sycamore" (2006). Fot. sculpture.org.uk

Sally Mathews, "Wolf" (2001), fot. sculpture.org.uk

Jeśli chcecie zobaczyć więcej ciekawych, brytyjskich rzeźb współczesnych, kliknijcie TUTAJ.

Źródła:

British Sculpture in the 21st century

"Golkonda", René Magritte. Fot. Agencja FORUM

Deszcz mężczyzn w melonikach, biznesmeni zawieszeni w przestrzeni, czy grad ekonomistów lecący w stronę nieba? Trudno powiedzieć.

René Magritte z żoną Georgette Berger, ok. 1922 r. Fot. Agencja FORUM

Ta surrealistyczna „tapeta” z układanką mężczyzn po prostu bawi oko. Wyzywa wyobraźnię na pojedynek, a twórca otwiera interpretacyjną furtkę.

Przy okazji, z reklamą którego banku kojarzy się Wam ten obraz?

Niedawno pisałam o Duchampie i jego „readymades” („Gdyby babcia miała wąsy” – zobacz). Magritte oddaje się podobnym zabawom.

Maluje zwykłe przedmioty i daje im nowe życie, zmieniając ich dotychczasowe funkcje.

To, co widać na jego obrazach, jest jedynie reprezentacją rzeczywistości. Tak więc fajka ze słynnego obrazu „Zdradliwość obrazów” w rzeczywistości nią nie jest, choć dalibyśmy głowę…

Dojście do takiego wniosku ułatwia zdanie umieszczone pod wyobrażeniem fajki: „Ceci n’est pas une pipe” („to nie jest fajka”).

Argumentem, którego obalić się nie da, jest fakt, że owego przedmiotu nie możemy nabić tytoniem i zapalić.

I ciężko z tym polemizować…

"Zdradliwość obrazów", René Magritte. Fot. Agencja FORUM

Natalia Budzyńska w swoim tekście „Surrealizm bez emocji” („Przewodnik Katolicki”) zarzuca Magritte’owi, że jego obrazy, przesycone filozofią, stały się „przeintelektualizowane, chłodne, niewzruszające, żeby nie powiedzieć puste”.

"Gwałt", René Magritte. Fot. AFP

Choć nie są to obrazy, które wypełniają wnętrza słońcem, jak impresjonistyczne pejzaże, zarzucanie im chłodu, pustki czy przeintelektualizowania, jest – moim zdaniem – oceną na wyrost. I czy każde dzieło jest obarczone jarzmem katharsis?

Obrazy Magritte’a są wciągające i zmuszają do myślenia – nawet wtedy, gdy nie zna się jego filozofii i intencji. Ja się daję wciągnąć w tę grę, choć prywatnie nie przepadam za jego twórczością. Ale lubię zagadki, a pan Magritte dostarcza ich całe mnóstwo.

„Dzisiaj można zastanowić się, czy sztuka Margritte’a, wierna surrealistycznym manifestom, ma coś do powiedzenia, czy jest jedynie zwykłym naciąganiem niezbyt zdolnego malarza” – pisze Natalia Budzyńska.

Czy sztukę można oceniać jedynie po stopniu jej zbieżności z manifestami i zdolnością do „mówienia czegoś wielkiego”. Uważam, że nie.

Czasem sztuka jest zabawą, kpiną, szyderą, ilustracją, a znawcy na siłę próbują doszukiwać się znaczeń. Ale trzeba im wybaczyć, też z czegoś muszą żyć;)

Dla przykładu: trumna niekoniecznie musi konotować tak ponure skojarzenia jak śmierć. Na poniższym zestawieniu zobaczycie dwa obrazy: pierwowzór, jakim jest „Balkon” Maneta i „Perspektywę” – wizję Rene Magritte’a.

Naiwnością byłoby twierdzenie, że oto zjawia się przed nami widmo śmierci i wszyscy skończymy w takich pudełkach.

Magritte wprowadza podwójny typ deformacji – zamienia osoby na trumny i dodatkowo jedną z nich wygina na potrzeby wiernego odwzorowania kompozycji.

"Perspektywa", René Magritte (L), "Balkon", Édouard Manet (P), fot. Agencja FORUM

Jak zauważają Piotr Markiewicz i Piotr Przybysz w „Neuroestetycznych aspektach komunikacji wizualnej i wyobraźni”, wprowadzenie trumny w jej najbardziej popularnym kształcie „zakłóciłoby relacje przestrzenne pierwowzoru”. Dzięki dogięciu rekwizytu do potrzeb, dochodzi do zaalarmowania systemów pamięciowych odbiorcy- jest to dodatkowy bodziec, który ułatwia skojarzenie obrazu Magritte’a z pierwowzorem.

Na pierwszy rzut oka wygląda to na skomplikowaną tezę, ale w gruncie rzeczy chodzi o bardzo prosty mechanizm skojarzeń. Oczywiście, żeby rozwikłać „zagadkę” malarza, trzeba znać obraz Maneta.

Ciekawy to zabieg – pobudza pamięć semantyczną i rozwija bazę skojarzeń. Dobija się w typowy dla surrealistów sposób do podświadomości.

Ale to nie Magritte jest ostatnim ogniwem łańcucha. Gdyby się komuś wydawało, że wykorzystanie czyjegoś dzieła sztuki do własnych celów – tak jak to zrobił Magritte z obrazem Maneta – jest nie w porządku, to uspokajam: Magritte też tego doświadczył.

Jego obrazy zostały przywołane w przygodowej grze komputerowej. Co ciekawe – wymyślonej przez Polaka.

Fragment gry "Magritte"

Jej akcja dzieje się we Wrocławiu, a raczej jego odbiciu funkcjonującym w alternatywnej rzeczywistości stworzonej na podobieństwo obrazów słynnego belgijskiego malarza. Sztuka przeplata się z architekturą i historią miasta.

Jak zapewnia twórca, projekt miał za zadanie udowodnić, że można się uczyć przez rozrywkę – zgodnie z myślą Johana Huizingi, autora „Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury”.

Celem Marcina Drewsa było pokazanie, że prostą edukacyjną grę przygodową jest w stanie stworzyć, na potrzeby własnej pracy z młodzieżą, nauczyciel, który nie zna języka programowania.

I nie trzeba wciskać na siłę szkolnych interpretacji, które lądują na kartkach zeszytów z pominięciem procesu myślenia. Bo to, co pojawia się na papierze w formie zdań, niekoniecznie jest prawdziwe. Zgodnie z filozofią Magritte’a to jedynie wyobrażenie cudzych poglądów. Nie musimy w nie wierzyć – podobnie jak w fajkę. Magritte przeciśnięty przez cudzą wyobraźnię staje się tym, co widzisz poniżej…

"To nie jest Rene Magritte", fot. geroimenko.com

Źródła:

Jody Zellen, Rene Magritte

Piotr Markiewicz, Piotr Przybysz, Neuroestetyczne aspekty komunikacji wizualnej i wyobraźni

Rene Magritte, Lithograph, Golconde (Golconda), 1953

Natalia Budzyńska, Surrealizm bez emocji, „Przewodnik Katolicki”

Polecam:

Gra komputerowa Magritte

Wirtualne Muzeum Magritte’a

Pan Magritte – Blog Latającej Pyzy

L.H.O.O.Q., Marcel Duchamp. Fot. Agencja FORUM

Oryginalny obraz – ten namalowany przez Leonarda da Vinci (zobacz) – przedstawia postać, której uśmiech został gromadnie okrzyknięty „najbardziej zagadkowym”.

Snuto więc domysły, a zgadywanie, kto został uwieczniony na drewnie topoli i co spowodowało ów grymas na twarzy, stało się zajęciem dla historyków i domorosłych detektywów sztuki na długie lata.

Jeśli to portret Lisy Gherardini (żony kupca o nazwisku Giocondo), to zleceniodawca mógł mieć powody do zazdrości, bo spojrzenie kobiety jest szczególne…

Jeśli to autoportret da Vinci, bo i takie tezy się pojawiały, to dlaczego z twarzą kobiety? Jeśli to wytwór wyobraźni malarza, to po co historycy sztuki tracą czas na popularyzowanie swoich wersji?

Równie zagadkowy jest tytuł słynnej Giocondy z wąsami, autorstwa Marcela Duchampa – L.H.O.O.Q. Jeśli zostanie odczytany po francusku, to będzie mu towarzyszyć wstępujący na twarz czytającego rumieniec;)

"Fontanna", Marcel Duchamp. Fot. AFP

To fonetyczna zabawka Duchampa. Artysta ukrył pod tymi literami zdanie „Elle a chaud au cul” , które oznacza dosłownie „ona ma gorący tyłek”. I to jest dopiero wyzwanie dla nałogowych interpretatorów. A może wskazówka… Wulgarne określenie kobiety, czy zwrócenie uwagi na rzekomy homoseksualizm da Vinci?

Pomysły Duchampa są luźno splecionym z kubizmu, surrealizmu i dadaizmu warkoczem. Więcej w nich humoru, konceptu i prowokacji, niż tradycyjnie pojętego procesu tworzenia.

Najlepszym dowodem na takie podejście do tworzenia są tzw. „readymades”, czyli najzwyklejsze przedmioty przedstawiane jako dzieła sztuki. Jeden z przykładów tej dość szczególnej „twórczości” mamy po lewej.

Wystarczyło awansować pisuar do rangi „Fontanny”, by 500 znanych i cenionych ludzi kultury nazwało go „najbardziej wpływowym dziełem sztuki XX wieku”.

Szaleńcy, klakierzy, znawcy sztuki, czy ludzie z poczuciem humoru? Oceńcie sami.

Poza „Fontanną” w zbiorze osobliwych „readymades” znalazły się również takie konstrukcje jak „Koło rowerowe” (osadzone na taborecie koło rowerowe – pierwsza kinetyczna rzeźba), „Szufla do śniegu” i „Suszarka do butelek”.

Nie ulega wątpliwości, że do odbioru prac Duchampa jest potrzebny dość spory dystans i bogata wyobraźnia.

W tych eksperymentach ze sztuką i nadawaniu nowych znaczeń starym przedmiotom artysta miał swój cel. Chciał nauczyć ludzi patrzenia nie oczami, a intelektem.

Jego „readymades” były w istocie rzeczy prowokacyjnym eksperymentem, który miał doprowadzić do powstania nowego rodzaju sztuki – takiej, na którą się nie patrzy, ale w której – poprzez proces myślenia – się uczestniczy.

Fot. understandingduchamp.com

Udało się?

Zanim odpowiecie sobie na to pytanie, rzućcie okiem na zdjęcie po prawej i zastanówcie się, jaką inną rolę mógłby pełnić przedmiot, który zwykle jest brzeszczotem piły…

Skojarzenie, jakie wykorzystał Duchamp, nie jest zbyt skomplikowane. „Dzieło” nosi bowiem tytuł „Grzebień”.

Często przedmiotom tym – o oczywistych skojarzeniach – towarzyszyły pozbawione sensu opisy i abstrakcyjne tytuły.

I tak piła, która w wyobraźni zamienia się w grzebień, miała na odwrocie napis „Trzy lub cztery krople z wysokości nie mają nic z dzikości”. O co mogło mu chodzić? Pewnie o nic. Duchamp po prostu lubił wprowadzać ludzi w stan zakłopotania, a tym samym mobilizować ich do uruchomienia zastanej wyobraźni i udania się na wyprawę w zakamarki podświadomości.

Dla Duchampa było oczywiste, że sztuka pojawia się tam, gdzie intencja autora krzyżuje się z reakcją odbiorcy. W tym rozumieniu dzieło sztuki nie ma racji bytu bez zaangażowania w proces tworzenia drugiej osoby, będącej obserwatorem.

To ciekawa nobilitacja odbiorcy. Artysta rzuca składniki, odbiorca gotuje według własnych smaków i potrzeb. Warto więc w konfrontacji ze sztuką gdybać, nawet jeśli te interpretacje wydają się czasem niedorzeczne i nierealne.

Co by było, gdyby babcia miała wąsy? Duchamp.

Źródła:

Rhonda Roland Shearer, Stephen Jay Gould, Duchamp’s L.H.O.O.Q.

Making sense of Marcel Duchamp

The Leonardo Da Vinci Mona Lisa